inventarisatie

Ruimtelijke kwaliteitsteams worden vrijwel volledig bemenst door professionals vanuit de ruimtelijke vakgebieden.

In 2011 vroegen we alle wethouders en gedeputeerden met ruimtelijke portefeuilles om ons te melden welke kwaliteitsteams op hun grondgebied actief waren. We gaven een ruime begripsomschrijving mee zodat alle vormen die men zélf als kwaliteitsteam beschouwde, aangemeld konden worden. De vangst bestond uit vele, al dan niet onafhankelijke, kwaliteitsteams die plannen voor een bepaald gebied begeleiden en beoordelen, maar ook uit ontwerpateliers, ambtelijk expertiseteams, supervisieteams, teams rondom stads- of provinciaal bouwmeesters en een aantal brede adviescommissies ruimtelijke kwaliteit. In totaal vonden we 139 kwaliteitsteams op verschillende ruimtelijke schaalniveaus en voor uiteenlopende opgaven. Als we één ding met zekerheid kunnen stellen, is het dat Nederland onder een lappendeken van ruimtelijke kwaliteitsteams ligt.

In de onderzoekspublicatie hebben we de gegevens van 90 kwaliteitsteams die onze vragenlijst hebben ingevuld, in beeld gebracht.

2012-101 706 ATLAS 131208
Overzicht van 139 kwaliteitsteams in NL (2014). De 90 roodgekleurde teams hebben vragenlijsten ingevuld en actief meegewerkt aan het onderzoek.
2012-101 706 ATLAS 131208
Spreiding van de 139 kwaliteitsteams over NL

Enkele bevindingen uit de inventarisatie:

Samenstelling

Ruimtelijke kwaliteitsteams worden vrijwel volledig bemenst door professionals vanuit de ruimtelijke vakgebieden. Alleen het Kwaliteitsteam Hoeksche Waard heeft leden uit maatschappelijke organisaties. Het gaat om flinke aantallen deskundigen: het gemiddeld aantal leden van een team is 4,5 waarvan ruim de helft bestaat uit vertegenwoordigers uit de disciplines stedenbouw, landschapsarchitectuur, openbare ruimte of architectuur. Daarnaast zijn er andere ruimtelijke deskundigen in de teams opgenomen, zoals cultuurhistorici, planeconomen of experts op het gebied van infrastructuur, wonen, duurzaamheid, ecologie en waterhuishouding. Zo had een planeconoom zitting in het kwaliteitsteam Hollandse Waterlinie en maken een ecoloog, fysisch geograaf en een rivierkundige naast een stedenbouwkundige en landschapsarchitect deel uit van het kwaliteitsteam Ruimte voor de Rivier.

Werkwijze

Bijna de helft van de teams heeft zijn werkwijze niet vastgelegd. Jaarverslagen en evaluaties van het werk zijn zeldzaam. De status van het team en van de adviezen is vaak niet helder. Zo observeerden we een team waarvan de adviezen werden verwerkt in een ambtelijk advies aan de stuurgroep, waardoor het team niet wist wat er gebeurde met zijn adviezen en de stuurgroep niet duidelijk zag wat het team precies adviseerde. We zagen ook teams die zelf niet wisten wie officieel lid was van het team en wie aan tafel zat als adviseur of toehoorder. We zagen teams die als onderdeel werden beschouwd van een projectgroep of projectoverleg, zodat er geen sprake was van eigenstandigheid en het advies, dat normaliter vanuit het team wordt geboren, verwaterde.

Zichtbaarheid

Over het merendeel van de kwaliteitsteams is niet of nauwelijks informatie vindbaar op internet. Alleen de teams van grote projecten en langlopende adviesperiodes zijn vindbaar via de website van de opdrachtgever of het project en plaatsen hier hun adviezen en jaarverslagen. Een andere opvallende onderzoeksuitkomst is dat maar 18% van de teams volledig openbare adviezen geeft en dat maar 12% openbaar vergadert. Onafhankelijke kwaliteitsteams (31%) adviseren en vergaderen vaker openbaar en hebben meer adviesvrijheid, hoewel dit niet altijd leidt tot meer effect. Wat is bijvoorbeeld de betekenis van onafhankelijke adviezen zonder communicatie met de betrokkenen en de ontvanger van het advies?

Meer weten? Bestel de publicatie ‘Q-factor’ bij Uitgeverij Blauwdruk.